Hoe is het eigenlijk om ADD te hebben ?

(By Sander Alkemade and
Simon Buckingham ).
Hoe is het eigenlijk om ADD te hebben ?
Door Dr Edward M. Hallowel en Dr John R. Ratey (c) 1992
Vertaald door Sander J. Alkemade (c) 1995
Hoe is het eigenlijk om ADD te hebben ? Hoe voelt het syndroom ?

Ik heb daar een babbeltje over dat ik vaak geef aan groepen, als introductie op de subjectieve ervaring door ADD en om duidelijk te maken hoe het is om te leven met:

Attention Deficit Disorder (Aandacht Tekort Stoornis).

Allereerst, stoor ik me aan de naam. Wat mij betreft hebben de meeste mensen Attention Surplus Disorder (Aandacht Overschot Stoornis). Ik bedoel, Als we het leven bekijken zoals het is, wie kan er dan überhaupt ergens lang aandacht aan besteden ? Is het echt een teken van geestelijke gezondheid als je zelf in staat bent om je checkboek op orde te houden, stil te zitten in je stoel en nooit voor je beurt te praten ? Voor zover ik het kan overzien zijn veel mensen die geen ADD hebben erelid bij de club van oersaaie mensen.

Maar, hoe het ook zij, er is dit syndroom genaamd ADD of ADHD, afhankelijk van welke literatuur je leest. Dus, hoe is het om ADD te hebben ? Sommige mensen beweren dat het zogenaamde syndroom niet eens bestaat, maar geloof me, het bestaat. Er komen veel metaforen bij me op om het te beschrijven. Het is alsof je door de regen rijdt, met slechte ruitewissers op je auto. Alles wordt vertekend en het zicht in hoge mate belemmerd, terwijl je met een behoorlijk vaartje voortraast en het is heeeeeel frustrerend om alles zo slecht te zien. Of het is alsof je naar de radio zit te luisteren, terwijl er grote hoeveelheden interferentie en ruis doorkomen, waardoor je werkelijk aan de radio gekluisterd moet blijven om iets van het programma te volgen. Of, het is alsof je probeert een kaarthuis te bouwen in een zandstorm. Je moet eerst een scherm bouwen om je te beschermen tegen de wind, voordat je ook maar aan de kaarten kan gaan denken.

Aan de andere kant is het alsof je altijd teveel energie hebt. Je krijgt een idee en moet daar gelijk mee aan de gang en dan, voor je het doorhebt, krijg je een tweede idee, terwijl je het eerste idee nog niet hebt afgerond, moet je daarmee aan de gang en terwijl je daarmee bezig bent krijg je een derde idee, dat weer het tweede idee onderbreekt... Al heel snel gaan mensen dan van je zeggen dat je ongeorganiseerd bent en impulsief en schelden je uit, terwijl ze gewoon compleet de plank misslaan. Omdat je namelijk heel erg hard je best doet. Het is alleen zo, dat je deze onzichtbare 'draadjes' hebt die je iedere keer in een andere richting trekken, waardoor het zo moeilijk is om bezig te blijven met een taak.

Daar komt nog bij, dat je voortdurend overloopt. Je hebt zoveel energie, dat je voortdurend met je vingers zit drummen, met je voet wiebelt, zit te neuriën, zingen, om je heen kijken, aan jezelf krabben, jezelf uitrekken, aanklooien, waardoor mensen denken dat je ze geen aandacht geeft of er helemaal niet bij bent met je hoofd, terwijl je juist probeert op deze manier zoveel energie kwijt te raken, waardoor je juist wel je aandacht kan vasthouden. Ikzelf let veel beter op als ik ondertussen kan wandelen, of naar muziek luister, of zelfs wanneer ik in een drukke overvolle kamer zit, dan wanneer ik stil zit, omgeven door stilte. Ben je ooit wel eens in de Universiteits bibliotheek (UB) geweest ? Het enige wat het daar dragelijk maakt is het grote aantal mensen met ADD, dat door hun gewiebel een contante achtergrondruis produceert.

Hoe is het om ADD te hebben ? Alsof je zoemt (Buzzing). je bent hier en daar en overal. Iemand zei eens "Tijd is het middel dat er voor zorgt dat niet alles tegelijk gebeurt". Tijd verdeelt alles via momenten in kleine pakketjes, zodat we maar met één activiteit tegelijk bezig kunnen zijn.

Bij ADD gebeurt dit niet. Bij ADD, stort de tijd in elkaar. Tijd wordt een zwart gat. Op de persoon met ADD komt het over alsof alles altijd tegelijkertijd gebeurt. Dit zorgt voor een gevoel van innerlijke onrust of zelfs paniek. Die persoon verliest alle perspectief en het vermogen om prioriteiten te stellen. Hij of zij is altijd bezig, om te proberen te voorkomen dat de wereld op hun instort.

MUSEA:

.....(Valt het je op hoe ik van de hak op de tak spring ? Dat
.....hoort erbij. Ik verander heel vaak van kanaal of van
.....radiozender. Mijn vrouw wordt er gek van. "Kunnen we niet
.....eens gewoon een keer naar een heel liedje luisteren
.....terwijl we onderweg zijn ?")
.....Maar goed, het museum dus. Ik loop door een museum zoals
.....andere mensen bij een lopend buffet. Een beetje, van dit,
.....een beetje van dat, oh, dit ziet er leuk uit, maar wacht
.....eens, daar in die vitrine, kom snel d'r naartoe, rennen !
.....Het is helemaal niet zo dat ik niet van kunst hou, maar
.....de manier waarop ik ermee omspring doet veel mensen
.....geloven dat ik direkt van de filistijnen afstam. Aan de
.....andere kant kan ik soms voor een schilderij stil staan en
.....daar dan heel lang naar blijven kijken. Ik begeef me in
.....de wereld die schilderkunst heet en blijf daar rondsnorren,
.....tot het moment waarop ik al het ander om me heen
.....vergeet. Op deze momenten kan ik, zoals veel mensen met
.....ADD hyperfocussen(er helemaal in opgaan), waarmee de
.....leugen is weerlegd dat wij nooit ergens aandacht aan
.....kunnen besteden. Soms hebben we gewoon een ingebouwde
.....turbo die ons in staat stelt mega-gedetailleerd op iets
.....te concentreren.
.....Het hangt gewoon helemaal af van de situatie.

IN DE RIJ STAAN.

.....Het lukt mij gewoon vrijwel niet om op mijn beurt te
.....wachten als ik in een rij sta. Ik kan namelijk niet
.....wachten, snap je ? Dat is het grote probleem. Impulsiviteit
.....leidt tot aktie. Ik ben heel snel, met wat je de
.....onmiddellijk waarderende stap tussen een impuls en de
.....eventueel te nemen aktie kan noemen. Daarom toon ik,
.....zoals veel mensen met ADD, vaak een gebrek aan tact.
.....Tact hangt volledig af van het vermogen om je woorden in
.....overweging te nemen, af te wegen, voor je ze uitspreekt.
.....Wij ADD'ers zijn hier niet zo goed in. Ik kan me herinneren
.....dat ik in de vijfde klas zat en het me opviel dat de
.....wiskundeleraar naar de kapper was geweest, ik flapte er
.....toen uit "Meneer, is dat een toupetje dat u daar draagt ?"
.....Waarna ik de klas uit moest.
.....Sindsdien heb ik geleerd, om dit soort foute opmerkingen
.....op zo'n manier, of op een ander tijdstip naar voren te
.....brengen, dat ik er uiteindelijk toch mijn voordeel mee
.....kan doen. Maar dat heeft een hoop tijd gekost. Dat is
.....namelijk het punt met ADD, het kost veel tijd en moeite
.....om je aan te passen aan de wereld, zodat je door kan.
.....Maar het kan in elk geval wel gedaan worden, en zelf heel goed.

Zoals je je misschien voor kunt stellen, kan intimiteit een groot probleem worden als je doorlopend van onderwerp verandert, van tempo, zit te wiebelen, krabben of tactloze opmerkingen maakt. Mijn vrouw heeft geleerd dom mijn wegdromen, niet persoonlijk op te vatten, en ze zegt me dat als ik met mijn gedachten bij haar ben, ik ook echt helemaal bij HAAR ben. Toen we elkaar voor het eerst ontmoeten, dacht ze dat ik een of andere leip was, omdat ik namelijk na een etentje gelijk wegging of leek te ontsnappen naar een andere planeet tijdens een gesprek. Nu is ze gewend aan het feit dat ik regelmatig wegdroom en weer terugkom.

Veel van ons met ADD hunkeren naar intens-stimulerende situaties. In mijn geval, ik ben gek op de racebaan. En ik hou van de onuitputtelijke intensheid van het geven van psychotherapie. En ik hou ervan om veel mensen om me heen te hebben. Vanzelfsprekend kun je met een dergelijke aanleg makkelijk in de problemen komen, daarom komt ADD ook meer voor bij criminelen en zelfdestructieve risicozoekers. Het komt ook veel voor bij de zogenaamde Type A persoonlijkheid, alswel onder manisch-depressieven, sociopathen, criminelen, gewelddadige mensen, junks and alcoholisten. Gelukkig komt het ook heel veel voor bij creatieve en intutieve mensen in alle vakgebieden en bij mensen met veel energie en een hoge produktiviteit.

Waarmee ik wil zeggen dat er een positieve kant aan dit alles zit. Meestal vergeet men de positieve kanten te noemen, als mensen spreken over ADD, omdat er een natuurlijke tendens is om aandacht te besteden aan zaken die verkeerd gaan, of die moeten worden bijgestuurd.

Meestal als de ADD is gediagnostiseerd en het kind of de volwassene heeft, met hulp van leraren, ouders, partners, vrienden en collega's geleerd hoe ermee omgegaan moet worden, dan wordt er een nieuw onontdekt gebied in de hersenen aangeboord en komt naar boven. De radio weet ineens de zender vast te houden, De voorruit is schoon, en de zandstorm is gaan liggen. En het kind, of de volwassene die tot dan toe zo'n sukkel was geweest, zo'n irritant figuur, zo'n onmogelijk mens (voor zichzelf en anderen), begint ineens dingen te doen, waarvan hij nooit eerder in staat was om ze te volbrengen. Hij verbaast iedereen om hem heen en verbaast vooral zichzelf. Ik gebruik het mannelijk voorbeeld, maar dit gaat natuurlijk ook op voor dames, omdat er steeds meer dames worden gediagnostiseerd met ADD, nu we erop zijn gaan letten.

Vaak hebben deze mensen een enorm voorstellingsvermogen en een grote intuïtie. Ze 'voelen' dingen beter aan, een manier om gelijk naar het belangrijkste probleem in een vraagstuk te kijken, terwijl anderen daar via een methodische weg bij uitkomen. Dit is het type mens dat niet kan uitleggen hoe hij een probleem heeft opgelost, of waar het idee voor het verhaal vandaan kwam, of waarom hij juist nu een dergelijk schilderij heeft gemaakt, of waarom hij sneller dan anderen het antwoord wist, maar slechts uit kan brengen dat hij het gewoon wist, hij voelde dat hij het goed had. Dit is het type mens dat even achteloos een paar miljoen opstrijkt en ze de dag daarna weer net zo makkelijk kwijtraakt. Het kind dat op zijn kop krijg omdat hij iets stoms eruit gooide, maar even later geprezen wordt om zijn briljante opmerking. Dit zijn de mensen die leren en weten en doen en gaan door voelen en aanraken.

Deze mensen voelen heel veel. Op momenten waar iedereen van ons in het donker tast, kunnen zij misschien ook geen lichtpunt zien, maar het wel aanvoelen en ze kunnen antwoorden uit het schijnbaar niets toveren. Het is belangrijk voor anderen om open te staan voor dit 'zesde' zintuig en het te voeden/stimuleren. Als de omgeving blijft vasthouden aan rationaal, lineair denken of dat er voortduren wordt gehamerd 'goed' gedrag bij deze mensen, dan kunnen ze hun intuïtieve aanpak misschien nooit ontwikkelen naar het punt dat het winst oplevert. Het kan erg irritant zijn om een gesprek met deze mensen te blijven volgen. Ze kunnen erg vaag overkomen of lijken maar wat te raaskallen, maar als je ze serieus neemt en probeert vast te houden aan wat ze zeggen, dan kom je er vaak achter dat ze op het punt staan om verbazingwekkende conclusies te trekken of met verrassende oplossingen voor de dag te komen.

Wat ik bedoel te zeggen, is dat deze mensen een kwalitatief andere manier van denken/denkstijl hebben, dan de meeste mensen en wat misschien eerst als tekortkoming wordt gezien, met geduld en aanmoediging hogere begaafdheid kan worden.

Het is belangrijk te onthouden, dat als de diagnose ADD eenmaal is gesteld, dat de meeste negatieve aspecten ervan kunnen worden voorkomen of opgeborgen. De diagnose kan erg bevrijdend werken, met name voor mensen die door het leven moesten met etiketjes als "lui","Koppig", "Eigenzinnig", "Ontwricht", "Onmogelijk", "Tiranniek", "een Waus", "Achterlijk", "Stompzinnig" of gewoon "Fout". De diagnose ADD kan de zaak verplaatsen van de rechtszaal van het algemeen publiek oordeel, naar de afdeling Neuropsychiatrische behandeling.

Waar komt de behandeling eigenlijk op neer ? Op alles dat de ruis onderdrukt en het lawaai stopt. Alleen het stellen van de diagnose zorgt er al voor dat de stroom van schuldgevoelens en zelfverwijten ophoudt. Een beetje structuur aan brengen in iemands leven kan al veel goed doen. Werken in korte spurtjes, in plaats van lange rukken in één keer. Het opbreken van grote taken in kleinere deeltaken. Het maken van lijstjes. Hulp zien te krijgen waar je het nodig hebt, of het nou een secretaresse is, een boekhouder, automatische giro-overschrijvingen, een goede archiefkast, of een computer, zorg dat je hulp krijgt waar je het nodig hebt. Misschien moet je buffers inbouwen om je sterkste impulsen af te remmen. Of zorgen dat je voldoende sport om iets van de inwendige energie kwijt te raken. Maar ook begeleiding zoeken. Zorgen dat er iemand in je leven komt om je te coachen, om ervoor te zorgen dat je op het goed pad blijft. Medicijnen kunnen ook heel veel doen, maar het is slechts een klein gedeelte van de volledige oplossing.

Het goede nieuws is dat behandeling werkelijk kan helpen.

Ik wil nu afsluiten met jullie te vertellen, dat we hulp en begrip nodig hebben. Want we kunnen bergen chaos scheppen waar we ook gaan, maar met jullie hulp, kunnen die bergen chaos veranderen in onuitputtelijke bronnen van kennis en kunst. Dus, als je iemand kent die net als ik opvalt en loopt te dagdromen en van alles vergeet en maar niet bij kan blijven bij de rest,overweeg dan ADD, voordat deze persoon gaat geloven in al de slechte dingen die mensen tegen hem zeggen en het te laat is.

Het belangrijkste punt in dit babbeltje, is dat er een veel complexere subjectieve beleving van ADD dan een lijstje met symptomen ooit kan weergeven. ADD is een manier van leven, en tot voor kort aan het oog onttrokken, verstopt, zelfs buiten het gezichtsveld van zij die het hebben. De menselijke beleving is meer dan een collectie symptomen. Het is een manier van leven. Voordat de ziekte is vastgesteld, kan die manier van leven overspoeld gevuld zijn met pijn en onbegrip. Nadat de diagnose is gesteld, ziet men vaak nieuwe mogelijkheden en de kans op een echte verandering.

Het volwassen syndroom ADD, zo lang niet-erkend, komt nu dan toch naar krachtig naar buiten. Gelukkig, zijn er miljoenen volwassen, die over zichzelf dachten dat ze gehandicapt waren of niet in staat om hun leven te organiseren, in staat om alles eruit te halen, wat er in zit, op het gebied van hun veelvoudige mogelijkheden.

Het is inderdaad een hoopvolle tijd.

Stuur brieven etc naar:

Edward M. Hallowell, M.D.
328 Broadway
Cambridge, MA 02139
(Dr. Hallowell is gespecialiseerd op Adult ADD en heeft hetzelf ook)
Nederlandstalige informatie kan worden ingewonnen bij:
Balans
Kwinkelier 40
Bilthoven
030 (2) 29 22 04
Dit artikel is vertaald door:
Sander J. Alkemade
Prof Bromstraat 46-8
6525 BA Nijmegen.
E-mail: ADHD@Molyvos.net
Klik hier om terug te keren naar de Nederlands pagina. (In het engels!)
Er zijn al bezoekers op deze pagina geweest.
Met dank aan Pavilion voor hun hulp en ondersteuning bij deze pagina.
E-Mail bucko@pavilion.co.uk.
Laatst veranderd op 20 juni 1996